EN
TÜRKÇE
Oral Presentation - 2
Enuresis and attention deficit hyperactivity disorder comorbidity: A meta-analytic study
Aziz Serhat Baykara 1, Çiğdem Arslan Alıcı 2
1 University of Health Sciences, Eskisehir City Hospital, Department of Pediatric Surgery, Eskisehir
2 University of Health Sciences, Eskisehir City Hospital, Department of Pediatric Urology, Eskisehir
Aim: Enuresis is a common and significant elimination disorder in childhood. This study aimed to evaluate the relationship between Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) and enuresis in childhood using a meta-analysis method.
Method: Observational studies published between 2000 and 2025 in PubMed, Scopus, and Web of Science databases, including children under 18 years of age, were searched. The keywords used in the search method were “Attention Deficit Hyperactivity Disorder”, “enuresis”, “nocturnal enuresis”, “child”, and “comorbidity”. The data obtained from the included studies were meta-analyzed using a random-effects model, taking into account the heterogeneity among the studies.
Results: A total of 18 studies meeting the inclusion criteria were included in the meta-analysis, comprising 6,771 children. Among these, 11 studies evaluated the prevalence of ADHD in children with enuresis, five studies examined the relationship between enuresis and ADHD in the general population, and two studies were designed as case–control studies. The mean age of the participants was 9.3 ± 1.6 years (range: 5–17 years), and 61% of the participants were male. In the majority of the included studies, the predominant type of enuresis was nocturnal enuresis (70–85%). Primary enuresis accounted for 75–88% of the cases. Regarding ADHD–enuresis comorbidity, the prevalence of ADHD among children with enuresis ranged between 10% and 28%, whereas the prevalence of enuresis among children diagnosed with ADHD ranged between 18% and 35%. The meta-analysis performed using a random-effects model demonstrated that the presence of ADHD significantly increased the risk of developing enuresis (pooled OR = 2.9; 95% CI: 2.0–4.1; p < 0.001). Moderate heterogeneity was observed among the studies (I² = 42–55%). Subgroup analyses indicated that the prevalence of ADHD was particularly higher among boys with combined-type enuresis (22.5%). According to ADHD subtypes, the prevalence of enuresis was found to be 77.5% in the inattentive subtype and 31.7% in the hyperactive/impulsive subtype.
Conclusion: It was concluded that the presence of ADHD approximately triples the risk of developing enuresis. The finding of a significant comorbidity between ADHD and enuresis suggests that adopting multidisciplinary treatment approaches in the assessment and management of children with enuresis may improve clinical outcomes.
Enürezis ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu komorbiditesi: Meta-analitik bir çalışma
Aziz Serhat Baykara 1, Çiğdem Arslan Alıcı 2
1 Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Eskişehir Şehir Hastanesi, Çocuk Cerrahisi Kliniği, Eskişehir
2 Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Eskişehir Şehir Hastanesi, Pediatrik Üroloji Kliniği, Eskişehir
Amaç: Enürezis, çocukluk çağında sık görülen önemli bir eliminasyon bozukluğudur. Bu çalışmada, çocukluk çağında Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ile enürezis arasındaki ilişkinin meta-analiz yöntemiyle değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: PubMed, Scopus ve Web of Science veri tabanlarında 2000–2025 yılları arasında yayımlanan, 18 yaş altı çocukları içeren gözlemsel çalışmalar tarandı. Arama yönteminde “Attention Deficit Hyperactivity Disorder”, “enuresis”, “nocturnal enuresis”, “child” ve “comorbidity” anahtar kelimeleri kullanıldı. Dahil edilen çalışmalardan elde edilen veriler, çalışmalardaki heterojenlik göz önünde bulundurularak rastgele etkiler (random-effects) modeli ile meta-analiz edildi.
Bulgular: Tarama sonucunda dahil edilme kriterlerini karşılayan 18 çalışma meta-analize alınmış ve toplam 6.771 çocuk değerlendirilmiştir. 11 çalışma enürezisli çocuklarda DEHB prevalansını, 5 çalışma genel popülasyonda enürezis-DEHB ilişkisini ve 2 çalışma vaka-kontrol çalışmasını içeriyordu. Çalışmalardaki olguların yaş ortalaması 9,3 ± 1,6 yıl (5–17 yıl) olup olguların %61’inin erkek olduğu belirlenmiştir. İncelenen çalışmaların büyük çoğunluğunda enürezis tipinin noktürnal enürezis olduğu (%70–85) görüldü. Primer enürezis, olguların %75–88’ini oluşturmuştur. DEHB–enürezis komorbiditesine ilişkin değerlendirmelerde, enürezisi olan çocuklarda DEHB prevalansının %10–28 arasında, DEHB tanısı alan çocuklarda ise enürezis prevalansının %18–35 arasında değiştiği saptanmıştır. Random-effects modeli ile gerçekleştirilen meta-analiz sonucunda, DEHB varlığının enürezis gelişme riskini anlamlı düzeyde artırdığı gösterilmiştir (pooled OR=2,9; %95 GA: 2,0–4,1; p<0,001). Çalışmalar arasında orta düzeyde heterojenite olduğu (I²=%42–55) belirlenmiştir. Alt grup analizleri, özellikle kombine tip enürezisli erkek çocuklarda DEHB prevalansının daha yüksek (%22,5) olduğunu göstermiştir. DEHB alt tiplerine göre ise enürezis oranları; inattentive alt tipinde %77,5, hiperaktif/impulsif alt tipinde %31,7 oranında bulunmuştur.
Sonuç: DEHB varlığının enürezis gelişme riskini yaklaşık üç kat artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. DEHB ile enürezis arasında anlamlı bir komorbid ilişkinin bulunması, enürezisli çocukların değerlendirilmesi ve yönetiminde multidisipliner izlem ve tedavi yaklaşımlarının benimsenmesinin klinik sonuçları olumlu yönde iyileştirebileceğini düşündürmektedir.